De Eurocrisis: tijd voor een socialistisch alternatief voor de EU
Er is enorme verdeeldheid binnen de Eurozone, binnen de EU, tussen de politieke partijen, binnen de politieke partijen. Dit draait allemaal om de algehele crisis van het kapitalisme, die nu de Eurozone uit elkaar dreigt te scheuren. Het akkoord van gisteren doet dit niet verdwijnen.
Weg is de hoop van tien jaar geleden, toen de aankomende lancering van de euro tot een nieuw tijdperk van voorspoed zou leiden voor Europa. Hoewel de Europese economie er zelfs toen al niet heel goed voorstond (bijv. hoog werkloosheidscijfer in Duitsland), leek de euro het redelijk te doen in een tijd van (lichte) economische groei. Nu is deze echter in een diepe crisis. De oorzaak is dat de economische crisis de verschillen tussen de heel verschillende economieën binnen de Eurozone heeft vergroot.
De economisch zwakkere Mediterrane lidstaten van de EU dreigen failliet te gaan. Bij Griekenland is het niet de vraag of het failliet gaat, maar wanneer. De Noord-Europese landen (vooral Duitsland) zullen hiervoor moeten betalen, maar uiteindelijk zal dit de situatie niet redden. Griekenland kan onmogelijk de schulden terugbetalen, en een double dip recessie dreigt.
Een verenigd kapitalistisch Europa?
Een verenigd kapitalistisch Europa lijkt nu weer verder weg. Maar is het eigenlijk wel mogelijk? En als het mogelijk is, is het wel wenselijk?
Vanuit een kapitalistisch oogpunt is het noodzakelijk. De markten zijn al lang over de nationale grenzen heen gegroeid. Er is een wereldmarkt ontstaan die zo’n grote druk uitoefent dat geen enkel land zich ervan kan afzonderen. De Sovjet-Unie en China zijn voorbeelden van dat laatste.
Lenin zei ooit dat een verenigd kapitalistisch Europa een ‘reactionaire utopie’ was. Utopisch, omdat de tegenstellingen tussen de nationale staten niet zomaar zouden verdwijnen. Reactionair, omdat, als het wel zou ontstaan, het een nieuw imperialistisch blok zou zijn dat niet in het belang van de arbeidersklasse is. Sindsdien is kapitalistisch Europa slechts één keer verenigd geweest, namelijk onder de bezetting van Nazi-Duitsland. Het moge duidelijk zijn dat dat niet progressief was. Echter, dat was dan ook niet wat de ‘eurofielen’ voor ogen hadden. Zij zien liever de Europese Unie in een volwaardige federale staat veranderen.
Op basis van de grote economische opgang na de Tweede Wereldoorlog en de bipolaire wereld van de Koude Oorlog leek er voor het eerst toenadering te zijn tussen de kapitalistische landen in Europa. Dit begon met de EGKS als een Frans plan om de Duitse economie aan de zijne te binden, terwijl Frankrijk militair de boventoon zou voeren. De Europese kapitalisten en hun vertegenwoordigers zagen duidelijk in dat de nationale grenzen een belemmering voor vooruitgang was, en probeerden dit op te lossen met een gemeenschappelijke markt. Hoewel er enkele dipjes waren, ging dit integratieproces door zolang er sprake was van economische groei. Met het Verdrag van Maastricht en de Europese Monetaire Unie werd er afgesproken om flink te snijden in de staatsschulden en begrotingstekorten. Hoewel de bezuinigingen voor veel ellende hebben gezorgd, hebben ze de schulden en tekorten niet tot de criteria kunnen terugbrengen. Dat geld niet alleen in de zuidelijke staten, maar ook in veel noordelijke staten.
De euro leek voor sommigen een keerpunt voor een verenigd Europa, maar staat nu onder druk door de crisis in de eurozone. Als men naar de Europese geschiedenis kijkt, zijn monetaire unies enkel geslaagd als er een eenheidsstaat gevestigd was, zoals in de 19e eeuw in Duitsland. Doordat de crisis ook de tegenstellingen tussen de landen weer versterkt, lijkt hier geen sprake van te zijn. De conflicten tussen noordelijke en zuidelijke staten overheersen de agenda. Dit zorgt ervoor dat de euro en de hele Unie onder druk staan. In deze toestanden van algehele crisis van het kapitalisme zal het verenigde kapitalistische Europa er niet komen.
Soevereiniteit voor Nederland?
De politiek van de Europese Unie is niet echt populair. Dit is zeer begrijpelijk. Verschillende bezuinigingen ‘moeten van Europa’. Bepaalde wetsvoorstellen rondom gezondheid en milieu zijn door ‘Europa’ tegengehouden. Nu wordt er gevraagd om belastinggeld dat Franse en Duitse banken moet ondersteunen die leningen in Griekenland hebben openstaan.
Echter, de impopulariteit van de EU wordt gebruikt door allerlei ‘eurosceptische’ groepen die het hebben over de verloren soevereiniteit van Nederland. De Partij voor de Vrijheid is hier nu de belangrijkste vertegenwoordiger van. Zij beweren dat de ellende opgelost kan worden door simpelweg uit de Unie te stappen. Echter, zij vergeten iets belangrijks. De bezuinigingen vonden ook buiten de Europese Unie plaats. Ze zijn niet het gevolg van de bemoeizuchtige EU, maar van de objectieve situatie waarin het kapitalisme zich bevindt. Ook als Nederland uit de EU zou gaan, zou een failliet van verschillende staten negatieve gevolgen hebben op de Nederlandse economie.
Dat is tevens de zwakte van de SP, die in 2005 het verzet tegen de Europese Grondwet leidde. Hoewel haar argumenten over het algemeen juist waren, en de Nee-stem een belangrijke stem tegen het Europa van de bankiers en kapitalisten was, speelde de kwestie van ‘soevereiniteit’ een belangrijke rol in de campagne. Terwijl het juist was om te ageren tegen het overhevelen van functies naar ondemocratische instituties, werd er de illusie gewekt dat ‘Brussel’ een soort superstaat was, en dat met meer ‘soevereiniteit’ voor Nederland alle sociale verworvenheden behouden konden worden. Niets is minder waar. Ten eerste bestaat de EU voor een groot gedeelte gewoon uit samenwerking van de Europese overheden en is haar bureaucratie net zo groot als die van een stad als Amsterdam. Ten tweede kan meer ‘soevereiniteit’ niet tot behoud van de sociale verworvenheden leiden. De druk van de objectieve situatie van het kapitalisme is zo groot, dat er geen ruimte meer is voor deze zaken, die de kapitalistische klasse als een ‘luxe’ beschouwt. Er is geen sprake van soevereiniteit zolang deze dames en heren de economie controleren.
Voor een socialistisch alternatief voor de EU!
Als we werkelijke soevereiniteit en democratie willen, is het nodig een einde te maken aan de wurggreep waarin de grote banken en multinationals ons houden. De grootste banken en monopolies in Europa moeten genationaliseerd worden onder democratische controle van de werknemers, met minimale compensatie. Dat zou het begin betekenen van een echte democratie, het einde van het Europa van bezuinigingen en het begin van een nieuwe economische opgang gebaseerd op democratische planning. De Europese productiekrachten bevatten samen genoeg potentieel om voor iedereen een goed leven te garanderen. Echter, overgelaten aan de vrije markt, kan dit niet gerealiseerd worden. Niet de EU, maar de Socialistische Verenigde Staten van Europa, is de weg vooruit. Een vrijwillige, socialistische federatie van Europa is de toekomst.
Vonk is:
- Tegen de pro-kapitalistische EU
- Tegen de Europese bezuinigingsprogramma’s en ‘steunpakketten’
- Voor een Socialistische Verenigde Staten van Europa