De openbaring van Marijnissen
door Jordan
Op vrijdag 11 november kwam Jan Marijnissen, voor lange tijd het gezicht van de Socialistische Partij, met een schokkende openbaring in het gratis dagblad De Pers. In een interview stelde hij dat als hij de SP opnieuw zou oprichten, hij de partij niet socialistisch zou noemen, omdat ‘socialisme bezoedeld is’. 
In het interview, dat hier te lezen is, stelt hij het volgende: “Het woord [socialisme] is bezoedeld. De Sovjet-Unie, Oost-Europa, Cuba, daar is het totaal mislukt. Daar krijgen wij altijd kritische vragen over en terecht. ‘SP’ is een heel sterk merk, maar als je vandaag de dag die partij zou oprichten, zou je haar zo niet meer noemen.”
Dit is zeer schokkend voor alle socialisten die actief lid zijn van de partij. In de statuten van de partij staat immers nog, “De vereniging stelt zich ten doel het verwezenlijken van een socialistische maatschappij in Nederland, een maatschappij waarin de menselijke waardigheid, de gelijkwaardigheid van mensen en de solidariteit tussen mensen
daadwerkelijk gestalte krijgen.” Hoewel dit een vage doelstelling is, is het duidelijk dat de SP naar een socialistische samenleving zou moeten streven.
Daarnaast is er geen interne discussie over de partijvisie geweest. Jan Marijnissen spreekt alleen voor zichzelf, terwijl hij wel partijvoorzitter is. Marijnissen zou als partijvoorzitter van de SP het socialisme moeten verdedigen tegen kritieken, in plaats van toe te geven aan de zeer slappe kritieken dat socialisme gelijk staat aan stalinisme. Op deze manier geeft hij de anti-socialisten onterecht gelijk.
In plaats van socialisme, zegt Marijnissen dat de partij ‘sociaal-democratisch met iets erbij is’. “De SP heeft sinds de jaren negentig eigenlijk een eigen ideologie, zonder de klassieke basis van Marx en Engels.” Marijnissen geeft dus toe dat de ideologie eigenlijk gewoon sociaal-democratisch is. Dit zien we ook terug als de SP oproept ‘de uitwassen van het kapitalisme’ of ‘het neoliberalisme’ te bestrijden, in plaats van het systeem dat aan de wortel van deze uitwassen ligt. Er is dus geloof in een sociaal kapitalisme, een typisch sociaal-democratisch standpunt. Dit in een tijd van grote crisis waarin steeds vaker openlijk wordt gezegd dat het kapitalisme als systeem gefaald heeft. Het is juist in deze tijd dat de partij met een alternatief voor het kapitalisme zou moeten komen, in plaats van het te willen hervormen
De Sovjet-Unie, Oost-Europa, Cuba
Marijnissen is erg makkelijk over de kritiek op het socialisme. Het socialisme zou mislukt zijn. Waren de Sovjet-Unie en de Oostbloklanden dan socialistisch? Is Cuba socialistisch? Er zijn twee groepen die menen van wel. Ten eerste de stalinisten, ten tweede de anti-socialisten die het kapitalisme willen verdedigen door te stellen dat er geen alternatief is.
Socialisme, een samenleving waar het grote potentieel gebruikt wordt voor de vervulling van de menselijke noden, bestond niet in de Sovjet-Unie en Oost-Europa. Deze landen kunnen we stalinistisch noemen. Terwijl deze landen een genationaliseerde planeconomie hadden, was de controle van de economie in handen van een bureaucratische kaste, die zichzelf flink verrijkte en haar eigen belang boven dat van de werkende bevolking plaatste. Hoewel de economieën aanvankelijk een sterke ontwikkeling zagen, zorgden de bureaucratische verspilling en mismanagement voor een rem op de ontwikkeling, wat uiteindelijk het einde betekende van het stalinisme. Zoals Trotski stelde, ‘socialisme heeft democratie nodig zoals het menselijk lichaam zuurstof nodig heeft’. Een genationaliseerde planeconomie zonder democratische controle op alle niveaus leidt onvermijdelijk tot corruptie, verspilling en mismanagement.
Trotski gebruikte de dialectisch materialistische methode van Marx en Engels om te analyseren hoe de Sovjet-Unie van een arbeidersdemocratie ontaardde in de totalitaire staat van Stalin. Latere marxisten als Ted Grant gebruikten deze methoden om te analyseren hoe het stalinisme zich zou verspreiden over een groot gedeelte van de aardbol, terwijl er ook al voorspeld werd dat het door zijn eigen tegenstellingen in crisis zou belanden.
Voor de ‘marxisten’ van de vroegere SP was dat echter een gesloten boek. Hun marxisme bestond uit het dogmatisch citeren van Marx, Engels en Lenin, zonder hun methode toe te passen op de werkelijke wereld. De ineenstorting van de Sovjet-Unie en het Oostblok kwam als een verrassing en het ‘marxisme’ van de SP werd vervangen door een pragmatisch ‘socialisme’. Alles wordt met een pragmatische bril bekeken. Dat heeft ertoe geleid dat de partij reformistisch is geworden en zich steeds meer op het parlement is gaan richten.
Cuba verschilt overigens van de Oost-Europese landen. Dat land heeft nog steeds een genationaliseerde planeconomie, hoewel er steeds meer pro-kapitalistische hervormingen zijn. Een teruggang naar het kapitalisme zou echter een dramatische achteruitgang in sociale voorzieningen en cultuur betekenen, daarom is het nodig om de Cubaanse revolutie te verdedigen. Het probleem zit echter in de bureaucratie, waar er een groeiende pro-kapitalistische vleugel is. De invoering van arbeidersdemocratie in de staat en de economie zou dit proces kunnen blokkeren, hoewel de enige waarborg de verspreiding van de socialistische revolutie naar andere Latijns-Amerikaanse landen is. Het is dus belangrijk om de Cubaanse revolutie te verdedigen, vooral tegen de zogenaamde ‘democraten’ die een terugkeer van kapitalisme bepleiten. Dat SP Tweede Kamerlid Ewout Irrgang een keer naar een conferentie van zulke ‘Cuba democraten’ was geweest, is dan ook zeker niet bevorderlijk voor de Cubaanse zaak.
China
Marijnissens bewondering van China is nog wel het vreemdst. Hij ziet het hedendaagse China als een voorbeeld van socialisme dat wel gelukt is. China was echter nooit socialistisch, maar een stalinistische staat net als de Sovjet-Unie. Na 1978 ging de bureaucratie markthervormingen doorvoeren, en uiteindelijk is geleidelijk het kapitalisme weer ingevoerd. Door de combinatie van een autoritaire bureaucratische staat met een zeer uitbuitend kapitalisme, is China één grote tijdbom geworden. Een sociale explosie is onvermijdelijk. De staat heeft het door en besteedt al meer aan het interne veiligheidsapparaat dan aan het leger. Dat Chinezen te eten hebben is geen excuus om de slechte arbeidsomstandigheden te negeren.
Vooruit naar het socialisme!
Het kapitalisme bedreigt het voortbestaan, niet alleen van onze sociale verworvenheden, maar ook van de mensheid en zelfs van de planeet. Steeds meer mensen zien in dat het huidige systeem slecht is, waar 1% van de mensheid door haar controle over de economie, de levens van de overige 99% controleert. In deze toestanden is het nodig om met een alternatief te komen. Dat bestaat er, dat heet socialisme. Om in de huidige tijd erover te beginnen dat socialisme bezoedeld is, is zeer schadelijk voor de zaak. Het is immers het kapitalisme dat vandaag de dag bezoedeld is, na 20 jaar misplaatste euforie. Daarom: vooruit naar het socialisme!
De grote banken, verzekeringsmaatschappijen en multinationals hebben onder het kapitalisme de macht in handen. Het is tijd om die macht te breken door deze bedrijven te nationaliseren onder democratische controle. Daar zou de Socialistische Partij voor moeten staan. Zeker nu ze in de peilingen op 27 zetels staat en dus een serieuze factor in Nederland is.